Giới thiệu tổng quan về Khu di tích Tổng Bí thư Hà Huy Tập
Ở xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh, hành trình tìm hiểu cuộc đời Tổng Bí thư Hà Huy Tập có thể bắt đầu từ một ngôi nhà tranh năm gian và khép lại trên đồi Đồng Lem. Ngôi nhà là nơi ông sinh ra, còn ngọn đồi là nơi ông an nghỉ sau gần bảy thập kỷ xa quê. Giữa hai điểm dừng chân ấy, những kỷ vật gia đình giúp người đến thăm hiểu thêm về người thầy giáo quê làng Kim Nặc trước khi ông trở thành người đứng đầu Đảng.
Ngôi nhà tranh ở làng Kim Nặc
Ngày 24 tháng 4 năm 1906, Hà Huy Tập chào đời trong một gia đình nhà nho nghèo ở làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay thuộc xã Cẩm Hưng. Ngôi nhà tranh của gia đình vẫn là điểm dừng chân đặc biệt trong khu lưu niệm. Bên mái nhà đã có lịch sử hơn một thế kỷ, khách tham quan có thể bắt đầu câu chuyện về tuổi thơ ông từ những vật dụng quen thuộc của một gia đình nông thôn Hà Tĩnh.

Ngôi nhà tranh nơi Tổng Bí thư Hà Huy Tập sinh ra và lớn lên tại Cẩm Hưng. Ảnh: Báo Hà Tĩnh.
Chiếc cối xay lúa gợi một công việc từng phải làm bằng tay để có gạo nấu cơm. Chum đựng nước và chiếc cũi đựng thức ăn lại kể về cách một gia đình thu xếp việc bếp núc hằng ngày. Những chi tiết ấy đặc biệt gần gũi với người từng sống trong một ngôi nhà miền Trung, còn với các em nhỏ, đây là dịp hình dung sinh hoạt của ông bà qua những đồ vật có tên gọi và công dụng cụ thể. Năm 2004, ngôi nhà được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.
Từ chiếc cặp da đến bức thư gửi gia đình
Rời ngôi nhà tranh, khách có thể tiếp tục tìm hiểu cuộc đời Hà Huy Tập qua tài liệu và hiện vật ở khu lưu niệm. Ông từng làm nghề dạy học trước khi dành trọn thời gian cho hoạt động cách mạng. Trong những năm 1936–1938, trên cương vị Tổng Bí thư, ông cùng Trung ương Đảng lãnh đạo phong trào đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ. Chiếc cặp da và chiếc rương gỗ còn lưu giữ đến nay là những vật dụng ông từng mang theo trong những năm hoạt động.

Chiếc cặp da từng gắn bó với Tổng Bí thư Hà Huy Tập. Ảnh: Báo Hà Tĩnh.
Trong số tư liệu về những ngày cuối đời, bức thư gửi gia đình cho thấy một nét riêng mà các mốc tiểu sử khó diễn tả. Trước khi bị xử bắn, ông vẫn nghĩ đến nỗi buồn của người thân và nhắn gia đình hãy coi mình như một người đi xa. Đọc bức thư sau khi đã thăm ngôi nhà ở Kim Nặc, người xem có thể hình dung rõ hơn những người mà lời nhắn ấy hướng tới. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, Hà Huy Tập hy sinh tại Hóc Môn, khi mới 35 tuổi.
Đồi Đồng Lem và ngày trở về quê hương
Tháng 12 năm 2009, hài cốt Tổng Bí thư Hà Huy Tập được đưa về an táng tại đồi Đồng Lem trên quê hương Cẩm Hưng. Phía sau phần mộ có khắc lời ông khẳng định rằng nếu còn sống, ông vẫn tiếp tục hoạt động. Đặt bên bức thư gửi gia đình, dòng chữ ở khu mộ giúp người đến viếng hiểu hai tình cảm cùng hiện diện trong những ngày cuối đời ông: sự thương yêu dành cho người thân và quyết tâm theo đuổi con đường đã chọn.
Ngày 12 tháng 2 năm 2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Khu mộ Tổng Bí thư Hà Huy Tập là di tích lịch sử quốc gia. Với khách lần đầu đến Cẩm Hưng, có thể dành thời gian xem nhà tranh và các hiện vật trước khi lên đồi dâng hương. Khi ấy, đằng sau tên người được tưởng niệm trên bia mộ đã có một mái nhà, một nghề nghiệp, những năm tháng hoạt động và cả lời nhắn gửi về gia đình.
Nguồn tư liệu: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh – Những kỷ vật “kể chuyện” cuộc đời Tổng Bí thư Hà Huy Tập và Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Tổng Bí thư Hà Huy Tập.